ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮ •ਮੌਰਿਸ ਕਾਰਨਫੋਰਥ

vikas de niam

ਯਥਾਰਥਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰਸਬੰਧਾਂ ਸਮੇਤ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਤਾਲਿਨ ਨੇ ਧਿਆਨ ਦੁਆਇਆ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਹੀ “ਨਵਿਆਉਣਾ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਉੱਭਰਦਾ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਟੁੱਟਦਾ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”1

ਜਦੋਂ ਉੱਭਰ ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਕੁਝ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟੁੱਟ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਸ਼ੀਨੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜਨਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਬਦ “ਵਿਕਾਸ” ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਇਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੇ “ਵਿਕਾਸ” ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੜਾਅ-ਦਰ-ਪੜਾਅ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਜਨਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 26, ਮਾਰਚ 2014 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿ

ਲੈਨਿਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 22 ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ

lenin 22 april

 ”ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਓੜਕਾਂ ਦਾ ਚਾਅ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਘਟੀਆ ਤੇ ਕਮੀਨੀ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਨਫਰਤ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਹਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਸਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਵਾਨਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ” 
— ਗੋਰਕੀ

       ”ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਹੋਣੀ ਆਪ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ — ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜ਼ਾਬਤੇ ਅਤੇ ਲਗਨ ਵਿੱਚ। ਕਿਸਮਤ, ਸੱਚੀਂ-ਮੁੱਚੀਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਮਿਹਰਬਾਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਨੁਮਾ ਤੇ ਤਰਜਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਓ ਵਰਗਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਦਵਤਾ ਤੇ ਨਿਡਰ ਅਮਲ ਵਾਲ਼ਾ ਮਨੁੱਖ, ਉੱਚੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਦਰਸ਼ਕਤਾ ਤੇ ਅਤਿ ਕਰੜੀ, ਅਮਲੀ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲ਼ਾ ਮਨੁੱਖ” 
— ਅਲਬਰਟ ਰੀਸ ਵਿਲੀਅਮਜ਼

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 27, ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿਚ ਪਰ੍ਕਾਸ਼ਤ

ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੋਂਦ • ਜਾਰਜ ਥਾਮਸਨ

chetna ate samajik hond

ਜਮਾਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਨੇ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਵੇਂ ਭੁਲਾਂਦਰੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੁਲਾਂਦਰਾ ਨਾ ਸਿਰਫ ਉਸਦੀ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਸੂਝ ਵਿੱਚ, ਸਗੋਂ ਸਬੰਧਿਤ ਜਮਾਤ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਸੰਸਾਰ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤ ਆਪਣੀ ਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਹੋਈ ਚਿਤਵਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਮਦਾਰੀ ਨੂੰ ਅਰਸਤੂ ਨੇ ਇਸ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਾਇਜ ਠਹਿਰਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਲਾਮ ਅਜ਼ਾਦ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨੀਵੇਂ ਦਰਜੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਈਥਾਗੋਰਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ। ਜਗੀਰਦਾਰੀ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ, ਭੂ-ਗੁਲਾਮੀ ਨੂੰ ਜੌਹਨ ਆਫ ਸਾਲਿਸਬਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਰਾਬਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਸਗੋਂ ਨੀਵੇਂ ਤੋਂ ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਧਰਮਸ਼ਾਸ਼ਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੱਬ ਮੁਖੀ-ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਦਰਜੇਬੰਦੀ ਦੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦਰਜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 26, ਮਾਰਚ 2014 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿ

ਜੰਗਲ਼ੀ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਤੂ ਬਣੇ •ਯੁਲਿਆਨ ਬ੍ਰੋਮਲੇਅ, ਰੋਮਾਨ ਪੋਦੋਲਨੀ

jangli janvar paltu bne

ਕੁੱਝ ਪੀੜੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ”ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਮੀ” ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸਦੇ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਨਤੀਜੇ ਨਿੱਕਲ਼ੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦੇਈਏ ਕਿ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਲੱਛਣ ਮੁਤਾਬਕ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਲ ਆਪਣੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦੂਜੇ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਲਤੂ ਬਣਾਏ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ — ਨਾ ਸਿਰਫ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਹਿੰਸਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਕੁੱਤਾ-ਜਾਤੀ (Canidae) ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ), ਸਗੋਂ ਗਾਵਾਂ, ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀ ਦੋਸਤਾਨਾ ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਕੁਦਰਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਦੂਜੀਆਂ ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵੀ ਉਹ ਬੱਚੇ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੂੰਬੜੀਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਭੌਂਕਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂੰਛ ਵਾਂਗ ”ਛੱਲੇ” ਵਿੱਚ ਮੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੱਲ ‘ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਲੂੰਆਂ ਦੇ ਧੱਬੇ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੂਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹੀ ਹਾਰਮੋਨ ਪ੍ਰਣਾਲ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 26, ਮਾਰਚ 2014 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿ

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਵਾਦ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪੱਖ ਪਦਾਰਥਵਾਦ • ਡਾ. ਸੁਖਦੇਵ

bharat vich vicharvad

ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਵਾਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਦੀ ਜੋ ਚਰਚਾ ਅਸੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਚੁਣੌਤੀ ਮਿਲ਼ਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਵਧਾ-ਚੜਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਵਾਦ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤਵਾਰ ਅਤੇ ਹਰਮਨਪਿਆਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਤਾ ਆਰਥਕ ਹਮਾਇਤ ਕਰਕੇ ਹਾਸਲ ਸੀ। ਇਹ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਮਾਜਕ ਭੂਮਿਕਾ ਕਰਕੇ ਹਾਸਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰਵਾਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਲੁੱਟ ਵਾਲ਼ੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 26, ਮਾਰਚ 2014 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿ

ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਯਥਾਰਥ • ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ

cineme di aorat ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ 65 ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਰਾਬਰੀ ਅਧਾਰਤ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਫਤਾਰ ਹੌਲ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ, ਅਮੀਰਾਂ-ਗਰੀਬਾਂ, ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ-ਪੇਂਡੂਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅੱਜ 2013 ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਨੂੰਨੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਠੀਕ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ ਕੁੱਝ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਰਦ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ (ਔਰਤਾਂ) ਸਧਾਰਨ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਔਰਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਲਿੰਗਕ ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਕੁੱਝ ਮੂਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ ਜ਼ੁਬਾਨੀ-ਕਲਾਮੀ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।

ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁੱਝ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ, ਇੱਜਤ, ਰਵਾਇਤਾਂ, ਧਰਮ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਫਿਰਕੇ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਵਿਚਾਰਕ ਰਵਾਇਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਚ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਖੁਦ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 26, ਮਾਰਚ 2014 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿ

“ਨਮੋ ਫਾਸੀਵਾਦ” ਨਵ-ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਅਸਾਧ ਸੰਕਟਗਰ੍ਸਤ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੀ ਘੋਰ-ਪਿਛਾਖੜੀ ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰ -ਕਵਿਤਾ

nmo fasivad

ਇਸ ਨਵ-ਫਾਸੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚਾਲੂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੌਧਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ‘ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਭਾਵਨਾ’ ਦੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਨਾਲ਼। ਇਹ ਕੇਵਲ ਸੰਸਦੀ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ-ਹਾਰ ਦਾ ਸਵਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਫਾਸੀਵਾਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਜਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦੰਗੇ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਖ਼ੂਨੀ ਖੇਡ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਗੇ। ਜੋ ਚੰਗੇ ਸੈਕੂਲਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰਾਮਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਮਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਲਗਾਤਾਰ, ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀ ਤਬਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਮਹੂਰੀ ਮੰਗਾਂ ‘ਤੇ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜੁਝਾਰੂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਘੋਲ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਹੁਲ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਘੋਲ਼ਾਂ ਦੀ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਖੱਬੇਪੱਖੀ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਘ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਕੰੰਮਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਲੜਾਈ ਕੇਵਲ 2014 ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ਤੱਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਲੜਾਈ ਹੈ।…

(ਲੇਖ ਪਡ਼ਨ ਲਈ ਕਲਿਕ ਕਰੋ)

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 27, ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਵਿਚ ਪਰ੍ਕਾਸ਼ਤ