ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ -ਸਮਦ ਬਹਿਰੰਗੀ

11111

(ਪੀ.ਡੀ.ਐਫ਼ ਇਥੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ)

(ਅਨੁਵਾਦਕ— ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ)

(ਦੂਜੀ ਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਿਸ਼ਤ)

”ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛ”, ਕੋਹੜ ਕਿਰਲਾ ਬੋਲਿਆ, ”ਜੋ ਕੁੱਝ ਤੇਰਾ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਛ ਲੈ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ”ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਭਲੇ ਘੋਗੇ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੈਲੀਕਨ, ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਬਾਰੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।”

”ਇਹਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ। ”ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਜਿਹੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ… ਪਰ ਪੈਲੀਕਨ ਤੈਨੂੰ ਇੱੱਥੋਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਦੀ ਅਜਿਹੀ ਬੇਵਕੂਫ਼ੀ ਨਾ ਕਰੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਤੂੰ ਉਸਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਵੇਂ।”

”ਕਿਹੜੀ ਥੈਲੀ?” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੈਲੀਕਨ ਦੇ ਗਲ਼ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਛੀਆਂ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਉਸਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਜੇ ਪੈਲੀਕਨ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੱਛੀਆਂ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

”ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮੱਛੀ ਉਸਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਸ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ?” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ।

”ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸਿਵਾਏ ਇਸਦੇ ਕਿ ਥੈਲੀ ਪਾਟ ਜਾਵੇ”, ਕੋਹੜ ਕਿਰਲਾ ਬੋਲਿਆ।

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੋਹੜ ਕਿਰਲਾ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਇੱਕ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਛੁਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਆਇਆ।

ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ”ਮੈਂ ਇਹ ਛੁਰਾ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਰੱਖੀਂ। ਜੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਪਾਲੀਕਨ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਉਸਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਇਹ ਛੁਰਾ ਆਪਣੇ ਖੰਭੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਟੰਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ”ਪਿਆਰੇ ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ! ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਆਲੂ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ।”

”ਬੱਚੀਏ! ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਕੋਹੜ ਕਿਰਲਾ ਬੋਲਿਆ। ”ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਛੁਰੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਛੁਰੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

”ਓ! ਕੀ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘੀਆਂ ਹਨ।” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ।

”ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ! ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਇਸ ਪਾਸਿਉਂ ਲੰਘੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਔਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ, ”ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਸਰਾ ਸਵਾਲ ਨਿੱਕਲ਼ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਉਹ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਖਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।”

ਕੋਹੜ ਕਿਰਲਾ ਬੋਲਿਆ, ”ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮਛੇਰਾ ਜਾਲ਼ ਸੁਟਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।”

ਫਿਰ ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ ਨੇ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਦਰਾੜ ਨਾਲ਼ ਕੰਨ ਲਾ ਕੇ ਕੁੱਝ ਸੁਣਿਆਂ। ”ਮੈਂ ਹੁਣ ਚੱਲਿਆ ਹਾਂ” ਉਹ ਬੋਲਿਆ। ”ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਜਾਗ ਰਹੇ ਹਨ।” ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਕੇ ਦਰਾੜ ਵਿੱਚ ਛਪਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਫਿਰ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਤਰਦੀ-ਤਰਦੀ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਤੋਂ ਕਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਸੀ।

”ਜੇ ਪੈਲੀਕਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਕੜਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਊਗਾ? ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਸਾਡੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਿਉਂ ਹੈ?”

ਸੋਚਦੀ-ਸੋਚਦੀ, ਉਹ ਅਗਾਂਹ ਵਧਦੀ ਗਈ। ਪੈਰ-ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਨਵਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। ਝਰਨਿਆਂ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਤਹਿ ਦੇ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਰਨ ਲੱਗ ਪੈਣ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਮਜ਼ਾ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ। ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦੀ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮਾਇਸ਼ ਉਹਨੂੰ ਤਾਜ਼ਗੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਸੀ।

ਇੱਕ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੀਲ-ਗਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾਹਲ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੀ ਸੀ।

”ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ਸੁੰਦਰ ਜੀਵੜਿਆ? ਤੈਨੂੰ ਏਨੀ ਕਾਹਲ਼ੀ ਕਾਹਤੋਂ ਹੈ?” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

”ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ”, ਨੀਲ-ਗਾਂ ਬੋਲੀ। ”ਦੇਖ! ਉਹਨੇ ਮੇਰੇ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰੀ ਹੈ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਜਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਨੀਲ-ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗੜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾਣ ਗਈ ਕਿ ਨੀਲ ਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਝ ਮਾੜਾ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਨੇ ਧੁੱਪ ਸੇਕਦੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਤਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਪਹਾੜੀ ਘਾਹ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ਼ ਘੁਲ਼ੀ-ਮਿਲ਼ੀ ਹੋਈ ਸੀ।

ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੀ ਜਿੱਥੇ ਘਾਟੀ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਵੀਂ ਡੂੰਘਾਈ ਨੇ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਮੱਛੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਘਰ ਛੱਡਣ ਬਾਅਦ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਮੱਛੀਆਂ ਮਿਲ਼ੀਆਂ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਬੋਲੀਆਂ, ”ਏਦਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਏਥੇ ਅਜਨਬੀ ਏਂ, ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ?”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਹਾਂ! ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਆਈ ਹਾਂ।”

”ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਨੂੰ ਚੱਲੀ ਹੈਂ?” ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

”ਮੈਂ ਇਸ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ।

”ਕਿਹੜੀ ਛੋਟੀ ਨਦੀ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।

”ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂ ਤਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ, ”ਓ! ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਦਰਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਕੁੱਝ ਨਾ ਬੋਲੀ।

ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ, ”ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ, ਇਸ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪੈਲੀਕਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ?”

”ਹਾਂ” ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।”

”ਤੈਨੂੰ ਪਤੈ ਕਿ ਪੈਲੀਕਨ ਦੀ ਥੈਲੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਹੈ?” ਉਹ ਬੋਲੀਆਂ।

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ।”

ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ”ਅਤੇ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ?”

”ਹਾਂ” ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੈਲ ਗਈ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਆਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦਾ ਅੰਤ ਲੱਭਣ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਪੈਲੀਕਨ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੱਝ ਉਹਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਾ ਲੋਚਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰਦੀਆਂ ਚੁੱਪ ਰਹੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ”ਜੇ ਪੈਲੀਕਨ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਰ ਪੈਲੀਕਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਥੈਲੀ ਤੋਂ ਡਰ ਲਗਦਾ ਹੈ।”

ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਤਰਦੇ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੂਜੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹੇ ਪੈ ਗਈ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਤਰਦੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਨਹੀਂ ਪੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੜ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ।

ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਉਹਨੂੰ ਜਾਗ ਆ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਾਨਣ-ਚਾਨਣ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਕਾਈ ਦੀ ਛੱਤ ਵਾਲ਼ੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ। ਪਰ ਹਰ ਵਾਰੀ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਸੱਦ ਲੈਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਚੰਦ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲੀ, ”ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਚੰਦਾ।”

”ਤੇਰਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਛੋਟੀਏ ਕਾਲ਼ੀਏ ਮੱਛੀਏ।” ਚੰਦ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

ਫਿਰ ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।”

”ਦੁਨੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕੇਂਗੀ।” ਚੰਦ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

”ਚੱਲ ਮੈਥੋਂ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਜਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਤੱਕ ਜਾਵਾਂਗੀ।” ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ।

ਚੰਦ ਬੋਲਿਆ, ”ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਰ ਚਿਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਢੋਲ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰੋਕ ਲਵੇਗਾ।”

”ਸੋਹਣਿਆਂ ਚੰਦਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇ”, ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ।

”ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਮੱਛੀਏ, ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਮੈਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਇਨਸਾਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ।”

”ਪਰ… ਪਰ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।”, ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ।

ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਬੋਲਿਆ, ”ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਇਨਸਾਨ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

ਚੰਦ ਵੱਲੋਂ ਗੱਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਬੱਦਲ਼ ਨੇ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਢਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਫਿਰ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਇਕੱਲੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੁੱਝ ਪਲ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਦਰਿਆ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ।

ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਸਵਖੱਤੇ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਦਾ ਰੌਲ਼ਾ ਸੁਣ ਜਾਗ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜਾਗ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ”ਛੋਟੀਏ ਕਾਲ਼ੀਏ ਮੱਛੀਏ, ਸ਼ੁਭ ਸਵੇਰ।”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਸ਼ੁਭ ਸਵੇਰ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਆਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਹੀ ਲਿਆ।”

”ਹਾਂ”, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ, ”ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

”ਪੈਲੀਕਨ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ”, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲੀ।

ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲ਼ੇ ਸੋਚੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਤੁਰ ਪਈਆਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।”

ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਹੀ ਦੇਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਦਰਿਆ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਚੰਦੋਆ ਤਾਣਿਆਂ ਗਿਆ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਚ ਕੇ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਇੱਕਦਮ ਸਮਝ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਪੈਲੀਕਨ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈਆਂ ਸਨ।

”ਅਸੀਂ ਪੈਲੀਕਨ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈਆਂ ਹਾਂ। ਪਰ ਹਾਲੇ ਗੱਲ ਬੇਉਮੀਦੀ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ।” ਉਹ ਉੱਚੀ ਦੇਣੀ ਬੋਲੀ।

ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਰੋਣ ਅਤੇ ਚੀਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੋਲੀ, ”ਬਚ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕਸੂਰ ਤੇਰਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹਨੇ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਥੇ ਮੁੱਕ ਜਾਣੀ ਹੈ।”

ਅਚਾਨਕ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਾਸਾ ਗੂੰਜ ਪਿਆ। ਪੈਲੀਕਨ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ”ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ। ਹਾ… ਹਾ… ਸੱਚੀਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਗਲ਼ਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।”

ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਗਿੜਗਿੜਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ”ਹਜ਼ੂਰ, ਮਾਈ ਬਾਪ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨ ਪੈਲੀਕਨ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁੱਝ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿੱਕਲ਼ ਸਕੀਏ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਵਾਂਗੀਆਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਸਾਊਪੁਣੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਾਂਗੀਆਂ।”

ਪੈਲੀਕਨ ਬੋਲਿਆ, ”ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੁਣੇ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਬਚਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ।”

ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਥੈਲੀ ਦੀ ਤਹਿ ਉੱਤੇ ਮਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ, ”ਹਜ਼ੂਰ, ਮਾਈ ਬਾਪ, ਪੈਲੀਕਨ ਸਾਹਿਬ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਗੁਨਾਹ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਆਹ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਧੋਖਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਚੀਕੀ, ”ਬੁਜ਼ਦਿਲੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀਂ ਯਕੀਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿੜਗਿੜਾਉਣ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।”

”ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀਂ ਹੈਂ।” ਉਹ ਰੋਂਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ”ਤੂੰ ਦੇਖੇਂਗੀ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਣਗੇ।”

ਉਦੋਂ ਪੈਲੀਕਨ ਬੋਲਿਆ, ”ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਹੈ।”

”ਹਾਂ-ਹਾਂ, ਦੱਸੋ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਸ਼ਰਤ ਹੈ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ।

”ਇਸ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਗਲ਼ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਵੋ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਤਰ ਕੇ ਇੱਕ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ”ਮੈਂ ਉਹਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੀਮ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ…”

ਪਰ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਪੈਲੀਕਨ ਦੀ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਲਈ ਏਨੀਆਂ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਵੱਲ ਵਧੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਹੋਰ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟ ਗਈ।

ਉਹ ਨਰਮੀ ਨਾਲ਼ ਬੋਲੀ, ”ਬੁਜ਼ਦਿਲੋ, ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਫਸ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਏਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਸਕੋ।”

ਉਹ ਜੁਆਬ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ, ”ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਗਲ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਘੁੱਟਾਂਗੀਆਂ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਚੀਕੀ, ”ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਫਿਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਗਲ਼ ਵੀ ਘੁੱਟ ਦੇਵੋਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅਜ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੋਗੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਓ।”

”ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਕੇ ਮਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਵੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਕੋਹੜ ਕਿਰਲੇ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਛੁਰਾ ਕੱਢ ਕੇ ਬੋਲੀ,”ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਓ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਛੁਰੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਆਪ ਥੈਲੀ ਪਾੜ ਕੇ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

”ਬਹੁਤ ਕਮਲੀਆਂ ਮਾਰ ਲਈਆਂ ਤੂੰ। ਮੈਥੋਂ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਹੁੰਦਾ। ਉਂ… ਉਂ… ਊ… ਉਂ…” ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਰੋਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਬੋਲੀ।

”ਬੱਸ ਇਹਦਾ ਹੀ ਘਾਟਾ ਸੀ।” ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ, ”ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਰੋਂਦੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਉਂ ਲਿਆਂਦਾ?”

ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਛੁਰਾ ਤਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨਣ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਲੜਨ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਮਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੂਜੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਨੇ ਪੈਲੀਕਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਹਜ਼ੂਰ, ਮਾਈ ਬਾਪ, ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਨ ਪੈਲੀਕਨ ਸਾਹਿਬ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ।”

ਪੈਲੀਕਨ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ, ”ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੀ ਨਿਗਲ਼ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਨ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕੋਲ਼ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੰਟ ਵਾਂਗ ਉਹ ਪੈਲੀਕਨ ਦੇ ਸੰਘ ਥਾਣੀ ਲੰਘ ਗਈਆਂ।

ਪਰ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਛੁਰਾ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਹੀ ਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਥੈਲੀ ਪਾੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ। ਪੈਲੀਕਨ ਨੇ ਦਰਦ ਭਰੀ ਚੀਕ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਾੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਤਰਦੀ ਗਈ, ਤਰਦੀ ਗਈ।

ਹੁਣ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਘਾਟੀ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਖੱਬਿਓਂ ਅਤੇ ਸੱਜਿਓਂ ਆ ਕੇ ਹੋਰ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਿਲ਼ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਥੱਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਕਿਸੇ ਥੱਲੇ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਜਿਆਂ ਏਧਰੋਂ ਉਧਰ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਉਧਰੋ-ਏਧਰ ਆਉਂਦੀ। ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈ। ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਉਹਦਾ ਮਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਗਈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਿਰੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਉਸ ਵੱਲ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਦੋ ਧਾਰੀ ਕਟਾਰ ਵਾਲ਼ੀ ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਝਕਾਨੀ ਦੇਣ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਬਚ ਸਕੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆ ਗਈ।

ਕੁੱਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਥੱਲਾ ਦੇਖਣ ਫਿਰ ਹੇਠਾਂ ਗਈ। ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲ਼ਾ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁੰਡ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, ”ਭੈਣੇ! ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜਨਬੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ?”

ਇਸ ਮੱਛੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ”ਦੇਖੋ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਆ ਗਈ।”

ਫਿਰ ਉਹ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਬੋਲੀ, ”ਭੈਣ! ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।”

ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲੀ, ”ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।”

”ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਜੀਅ ਕਰੇ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈਂ”, ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲੀ।

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਚਾਅ ਨਾਲ਼ ਲੂੰ-ਕੰਡੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਏਨੇ ਜ਼ੋਸ਼ ਨਾਲ਼ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਉਹਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਉਹਨੂੰ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ, ”ਤੁਹਾਡੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਘੁੰਮਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹਾਂ, ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਛੇਰੇ ਦਾ ਜਾਲ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੋ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।”

”ਤੇਰੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ”, ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣੀ ਬੋਲੀ, ”ਜਾਹ। ਪਹਿਲਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਲੈ। ਪਰ ਜੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖੀਂ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਬਗਲਾ ਬਹੁਤ ਦਲੇਰ ਬਣਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ।”

ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲਈ ਅਤੇ ਇਕੱਲੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤਰਨ ਲੱਗੀ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਹਿ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਸੂਰਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਹਿ ਉੱਤੇ ਬੜੀ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਮਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਹ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਇੱਥੇ ਆ ਮਿਲ਼ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਇੰਨੀ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗਹਿਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉਹ ਵੀ ਤਕੜੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਓਨਾ ਚਿਰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਭੈਣਾ ਅਤੇ ਭਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਛੇਰੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਕੜੇ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਕਟਾਰ-ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾ ਲਏ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੋਰ ਹਨ ਜੋ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਏਨੀਆਂ ਤਕੜੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਡਰਨਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।”

ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਵਾਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਉਹਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖਿੱਚੀ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਗਲੇ ਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਸੀ। ਬਗਲੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲੱਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚ ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਘੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਨਿੱਕਲ਼ਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਉਸਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਬਗਲਾ ਉਸਨੂੰ ਨਿਗਲ਼ ਲਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਦੀ ਸਿੱਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁੱਝ ਮਿੰਟ ਹੋਰ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹਿ ਸਕੇਗੀ।

”ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਂਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਗਲ਼ ਜਾਂਦਾ?” ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ, ”ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਜ਼ਹਿਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

ਬਗਲਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂਂ ਬੋਲਿਆ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, ”ਇਹ ਛੋਟੀ ਸ਼ੈਤਾਨ ਜਿਹੀ, ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਛੁੱਟ ਜਾਵੇ।”

ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕੰਢਾ ਦੂਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਆਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੀ ਥੈਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

”ਹੂੰ” ਬਗਲੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ। ”ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੇਰਾ-ਫੇਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?”

ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਢਿੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਹਰਕਤ ਹੋਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ”ਕੀ ਉਹ ਮਰ ਗਈ ਹੈ?” ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ। ”ਜੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹੀ ਮਰ ਗਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੁਆਦੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਗੁਆ ਲਿਆ ਹੈ।”

ਫਿਰ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਏ ਛੋਟੀਏ। ਕੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੁੱਝ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਕੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਾ ਸਕਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਜੁਆਬ ਦੇ, ਮੈਂ…”

ਪਰ ਫਿਕਰੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹਿਲਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲ਼ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਹਵਾ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀ ਹੋਈ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਗਰ-ਮਗਰ ਬਗਲਾ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਹਲਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਉਤਲੀ ਗਿੱਲੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾ ਸਕੇ। ਪਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਆ ਕਿ ਬਗਲੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕਦਮ ਨਿਗਲ਼ ਲਿਆ। ਕੁੱਝ ਸਕਿੰਟ ਤਾਂ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਨਿੱਕਲ਼ਣ ਲਈ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ— ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਰੋਣ ਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਹੋਈਆਂ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖੂੰਜੇ ਲੱਗੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਕੋਲ਼ ਗਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, ”ਨਿੱਕੀਏ! ਤੂੰ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਉੱਠ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚ।”

”ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂ? ਊਂ… ਊਂ… ਮਾਂ… ਮਾਂ…”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਬੋਲੀ, ”ਸੱਚੀਂ ਬਹੁਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?”

ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਇੱਕਦਮ ਰੋਣੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, ”ਸਾਨੂੰ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਇਸਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਸਕਣ। ਤੈਨੂੰ ਬਹਾਦਰ ਬਣਨਾ ਪਵੇਗਾ।”

”ਪਰ ਆਪਾਂ ਤਾਂ ਆਪ ਮਰ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।” ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, ”ਆਪਾਂ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਾਂ।”

ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛੁਰਾ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬਗਲੇ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।

”ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ਼ ਸੁਣ”, ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਤੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਬਗਲੇ ਦੇ ਕੁਤਕੁਤਾੜੀਆਂ ਨਿੱਕਲ਼ਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਲਈ ਹੱਸਣ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉੱਡਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਏਗਾ।” ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਕੁਤਕੁਤਾੜੀਆਂ ਕੱਢਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਗਲੇ ਨੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਹੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਏਨਾ ਹਾਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

”ਜਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਢਿੱਡ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਛਾਲ਼ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿੱਕਲ਼ ਜਾਈਂ।” ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਸਦੀਆਂ ਕੁਤਕੁਤਾੜੀਆਂ ਨੇ ਏਨੇ ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਮੱਤ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਲੀ, ”ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਾਂ ਹੁਣ ਬਗਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਨਬੇੜ ਕੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ।”

ਹੁਣ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਬਗਲੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਏਡਾ ਪਾੜ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ਼ ਸਕੇ। ਜਦੋਂ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਆਪ ਉਹ ਬਗਲੇ ਦਾ ਢਿੱਡ ਪਾੜਨ ਲੱਗੀ ਰਹੀ। ਕੁੱਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਗਲਾ ਚੀਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਰੋੜੇ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਖ਼ੀਰ ਬਗਲੇ ਨੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਕੰਢੇ ਵੱਲ਼ ਡਿੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬਗਲਾ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕਲ ਅਹਿਲ ਸੀ। ਅੰਤ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਛੋਟੀ ਕਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਦਾ ਹਾਲੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨਾਂ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।

”ਅਤੇ ਬੱਚਿਓ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਂ-ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਲੱਭਾ।” ਦਾਦੀ-ਮੱਛੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪੋਤੇ-ਪੋਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ”ਏਥੇ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਾਰੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੱਚਿਓ! ਹੁਣ ਜਾਓ ਅਤੇ ਸੌਂ ਜਾਓ।”

ਬੱਚੇ ਬੋਲੇ, ”ਪਰ ਦਾਦੀ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਦਾ ਕੀ ਬਣਿਆਂ।”

ਦਾਦੀ-ਮੱਛੀ ਨੇ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ, ”ਆ ਹਾ! ਨਿੱਕੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਛੱਡਦੇ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਸੌਣ ਦਾ ਵੇਲ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਰਾਤਰੀ।”

ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ, ਨੌ ਸੌ ਨੜਿਨਵੇਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤਰੀ ਆਖਕੇ ਸੌਣ ਚਲੇ ਗਈਆਂ। ਦਾਦੀ ਵੀ ਸੌਣ ਚਲੇ ਗਈ। ਪਰ ਇੱਕ ਲਾਲ ਮੱਛੀ, ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਸੌਂ ਨਾ ਸਕੀ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਗਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੀ ਰਹੀ।

“ਲਲਕਾਰ – ਤਬਦੀਲੀ ਪਸੰਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ”, ਅੰਕ 32, ਸਤੰਬਰ 2014 ਵਿਚ ਪਰ੍ਕਾਸ਼ਤ

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s